موسیقی

موسیقی یا آهنگ، توانایی برانگیختن احساسات شاد و غمگین را دارد. آهنگ غمگمین خارجی ، در خارج از وشور و آهنگ مذهبی ایرانی در ایران از غم‌انگیزترین و تأثربرانگیزترین انواع موسیقی است که در طول سال شنیده می‌شود. سبک‌های موسیقی مذهبی شامل دکلمه، تواشیح، نوحه، مولودی، تلاوت، انواع مناجات، مداحی‌ها، روضه، تعزیه، موسیقی عاشورایی، موسیقی ‌بادی و… می‌باشند و در میان مناسبت‌های مذهبی ماه‌های محرم و رمضان، همیشه بین مردم از ارزش و احترام خاصی برخوردارند. در چند سال اخیر موسیقی عاشورایی صرفاً محدود به فعالیت مداحان و روضه‌خوانان نیست و خوانندگان سبک‌های مختلف نیز هر سال به مناسبت فرارسیدن ماه محرم، آثاری را منتشر می‌کنند. در این مطلب به موسیقی عاشورایی، به‌ویژه ساز و دهل محرم می‌پردازیم.

آیین‌های عاشورایی به‌واسطه‌ی موسیقی ریتمیک و با حرکاتی سمبلیک همچون زنجیرزنی، سینه‌زنی و سنج‌زنی، بیشترین تنوع موسیقی دینی ایران را در بر می‌گیرد. در موسیقی تعزیه، از دو ساز بادی شیپور یا کَرنا، برای اعلام برپایی تعزیه یا جنگ نمایشی سپاهیان و نِی، برای سوزناک‌تر کردن لحظه‌های احساسی و اوقات وداع و بی‌کسی و در کنار آن‌ها، سنج و طبل استفاده می‌شود. در ادوار مختلف ایران، دربار و پایتخت حکومت محل تجمع هنرمندان بوده است. از زمان صفویه، به دلیل منع سایر انواع موسیقی، مراکزی نظیر تبریز، قزوین و اصفهان، محل تجمع تعزیه‌خوانان و راویان آوازهای مذهبی شد. نوحه‌خوانی به‌عنوان گونه‌ی مهم و پرطرفداری از میراث موسیقی عزا در ایران، تاریخچه‌ای آکنده از اقتباس‌ها و نوآوری‌ها به همراه خود دارد.

سازهای مورد استفاده در مراسم عزاداری را می‌توان به دو دسته‌ی بادی سنتی مثل شیپور، نی، سرنا وکرنا و سازهای کوبه‌ای مانند: طبل، دهل و سنج تقسیم کرد. از زمان ناصرالدین‌شاه به بعد، در تکیه‌ی دولت، سازهای بادی فرنگی نظیر ترومپت و قره‌نی و مانند آن بر سازهای ملی و محلی افزوده شدند. به‌طورکلی موسیقی محرم سرشار از الحان و نوای سوزناک، نغمه‌های اندوه‌زا و ریتم‌های سنگین و کم‌تحرک است. موسیقی عزا و سوگ، به‌دلیل تألم شدید مجریان و خالقانش، درونی‌ترین و صادقانه‌ترین بخش موسیقی محسوب می‌شود.